Zajęcia TUS: jak wyglądają, dla kogo są i co się na nich ćwiczy

Redakcja Emocjolandii · Konsultacja merytoryczna: Marta Bartosik-Piotrowska, certyfikowana trenerka TUS · Aktualizacja: 30 września 2026

Zajęcia TUS, czyli trening umiejętności społecznych, to zajęcia, na których dzieci i młodzież ćwiczą zachowania przydatne w relacjach: dołączanie do zabawy, proszenie o pomoc, odmawianie, mówienie o swoich potrzebach. Opisujemy tu pracę w małej grupie według modelu, w którym umiejętność najpierw się pokazuje, potem ćwiczy w scenkach, omawia i próbuje zastosować poza zajęciami. Z TUS korzystają dzieci, którym trudno w grupie rówieśniczej, ale nie tylko one. W tekście znajdziesz przykładowy przebieg spotkania z orientacyjnym czasem etapów, ćwiczenia według wieku, zasady dla szkół publicznych i pytania, które rodzic może zadać prowadzącemu.

Co to są zajęcia TUS

Na zajęciach TUS grupa pracuje nad konkretnymi umiejętnościami, na przykład „jak poprosić o pomoc” albo „co zrobić, gdy ktoś mi odmawia”. Prowadzący wraca do nich na kolejnych spotkaniach i planuje z dziećmi okazje, żeby spróbować ich poza salą. Tym trening umiejętności społecznych różni się od lekcji o emocjach i od zajęć integracyjnych: celem jest zachowanie, które dziecko może potem powtórzyć na przerwie, na podwórku i w domu.

Schemat czterech kroków, który opisujemy dalej, pochodzi z programu Skillstreaming. Program wywodzi się z prac Arnolda Goldsteina nad Structured Learning w latach 70., a od lat 80. był rozwijany między innymi z Ellen McGinnis.

Cztery kroki uczenia umiejętności

1. Pokaz (modelowanie). Prowadzący pokazuje umiejętność w krótkiej scence i nazywa jej kolejne kroki, żeby dzieci zobaczyły, jak wygląda w działaniu.
2. Odgrywanie ról. Dzieci ćwiczą tę samą umiejętność w scenkach bliskich ich codzienności.
3. Informacja zwrotna. Grupa i prowadzący mówią, co się udało i co można zrobić inaczej.
4. Przeniesienie poza zajęcia (transfer). Dziecko dostaje zadanie „na próbę”: ma użyć umiejętności w klasie, na podwórku albo w domu i opowiedzieć o tym na następnym spotkaniu.

W tym modelu praca nad umiejętnością prowadzi od pokazu do samodzielnej próby poza zajęciami.

Dla kogo są zajęcia TUS

Zajęcia TUS nie są przeznaczone wyłącznie dla dzieci z diagnozą. Umiejętności społecznych uczymy się wszyscy i przez całe życie, więc z treningu może skorzystać także dziecko, które dobrze radzi sobie w grupie: poćwiczy odmawianie, rozwiązywanie sporów albo reagowanie na cudzą krzywdę. Proponuje się je zwłaszcza dzieciom i nastolatkom, którzy:

• mają trudności w relacjach z rówieśnikami,
• z trudem rozumieją zasady obowiązujące w grupie albo ich przestrzegają,
• potrzebują wsparcia w radzeniu sobie z emocjami,
• wycofują się z grupy albo doświadczyli odrzucenia lub wykluczenia.

TUS bywa też elementem wsparcia dzieci w spektrum autyzmu i z ADHD. O doborze zajęć decydują konkretne potrzeby dziecka i jego możliwości uczestnictwa w grupie, a nie samo rozpoznanie.

Co może skłonić do rozmowy o TUS

Rodzic albo nauczyciel może zauważyć w codziennych sytuacjach, że:

• dziecko chce się bawić z innymi, ale stoi z boku i nie dołącza,
• wspólna zabawa często kończy się kłótnią o wygraną albo o zasady,
• rzadko mówi, czego potrzebuje, a złość pojawia się nagle,
• trudno mu czekać na swoją kolej w rozmowie lub w grze.

Takie obserwacje to punkt wyjścia do rozmowy z dzieckiem, wychowawcą i specjalistą o tym, jakiego wsparcia potrzebuje. Same nie przesądzają, że właściwym wyborem jest TUS.

Kiedy TUS to za mało

Gdy trudności są nasilone albo dziecko jest w kryzysie, najpierw potrzebna jest konsultacja indywidualna u psychologa lub innego specjalisty. TUS nie zastępuje diagnozy ani terapii. Jeśli dziecko doświadcza dokuczania lub wykluczania, potrzebuje przede wszystkim reakcji dorosłych na to, co dzieje się w grupie. Sam udział w zajęciach nie rozwiązuje problemu krzywdzenia.

Jak wyglądają zajęcia TUS: przykładowy przebieg spotkania

W skrócie. Zwykle: grupa 4–8 dzieci w podobnym wieku, spotkanie 45–60 minut raz w tygodniu, cykl 10–15 spotkań, jedna lub dwie osoby prowadzące. Organizację konkretnego cyklu ustala organizator zajęć. Gdy TUS odbywa się w publicznej szkole w ramach zajęć rozwijających kompetencje emocjonalno-społeczne, obowiązują zasady z rozporządzenia o pomocy psychologiczno-pedagogicznej: co do zasady godzina 45-minutowa i grupa do 10 uczniów, a wymiar godzin ustala dyrektor (pełne warunki w części o szkole).

Poniższy schemat to przykład spotkania 55-minutowego. Pokazuje, jak cztery kroki układają się w jedno spotkanie.

Etap	Czas	Co się dzieje	Krok treningu
Rozgrzewka i rundka	5 min	Powitanie, krótka zabawa na początek, każde dziecko mówi, z czym dziś przychodzi	przygotowanie grupy
Zasady i powtórka	5 min	Przypomnienie zasad grupy i umiejętności z poprzedniego spotkania; dzieci opowiadają, jak poszło zadanie „na próbę”	przeniesienie: omówienie próby
Nowa umiejętność i pokaz	10 min	Prowadzący nazywa umiejętność, rozkłada ją na kroki i pokazuje w scence	pokaz
Scenki w parach lub trójkach	20 min	Każde dziecko ma okazję przećwiczyć umiejętność w scence; prowadzący podchodzi do kolejnych grup	odgrywanie ról
Informacja zwrotna i rozmowa	10 min	Co się udało, co było trudne, co następnym razem zrobić inaczej	informacja zwrotna
Zadanie na tydzień i pożegnanie	5 min	Jedno konkretne zadanie do wypróbowania poza zajęciami	przeniesienie: zadanie

Czasy są orientacyjne. Przy 45-minutowej godzinie rozplanuj etapy na nowo, tak żeby został czas i na scenki, i na omówienie próby z poprzedniego tygodnia.

Gdy dziecko nie chce wejść w scenkę

Udział w scence jest dobrowolny. Dziecko, które nie jest gotowe, może zostać obserwatorem z zadaniem (na przykład: „zwróć uwagę, jakimi słowami Ola zaczęła rozmowę”) albo zagrać scenkę w parze z prowadzącym.

Inaczej jest, gdy dziecko chce wziąć udział, ale ma trudność z przedstawieniem emocji. W naszym scenariuszu „Lodołamacze emocji” jest na to wskazówka: „Jeśli dziecko ma problem z przedstawieniem emocji, robisz minutową przerwę i dajesz mu na osobności wskazówki, jak może pokazać daną emocję”.

Co się ćwiczy na TUS: obszary umiejętności

Poniżej siedem przykładowych obszarów pracy na zajęciach TUS. Przy każdym podajemy umiejętność, którą da się pokazać, odegrać w scence i wypróbować w zadaniu na tydzień.

• Rozpoznawanie, nazywanie i wyrażanie emocji: powiedzieć „jestem zły, bo zabrałeś mi piłkę”, zamiast popchnąć.
• Samoregulacja i wyciszanie: dać znać, że potrzebuję przerwy, w sposób ustalony wcześniej z grupą.
• Nawiązywanie i utrzymywanie relacji: dołączyć do zabawy, która już trwa.
• Rozwiązywanie konfliktów: zaproponować rozwiązanie, na które zgodzą się obie strony.
• Zasady i normy społeczne: poczekać na swoją kolej w rozmowie.
• Poczucie własnej wartości: przyjąć pochwałę i powiedzieć, co mi się udało.
• Sprawczość i asertywność: odmówić jasno, bez obrażania rozmówcy.

Gotową listę tematów do wpisania do dziennika znajdziesz na stronie Tematy zajęć TUS.

Przykładowe ćwiczenia TUS i materiały według wieku

Wiek odbiorców podajemy według opisów na kartach produktów.

Etap	Przykładowy temat	Ćwiczenia i materiały	Gdzie znaleźć
Przedszkole i klasy 1–3	rozpoznawanie i wyrażanie emocji	„Lodołamacze emocji”, „Gra w mimikę”; karty emocji	zestaw „Emocjonalne zadania” (4–9 lat)
Klasy 4–6	emocje, potrzeby, konflikty w grupie	rozmowy o emocjach i potrzebach z wykorzystaniem kart	tematy „Rozwiązywanie konfliktów”, „Komunikacja i współpraca”, „Rozpoznawanie i wyrażanie emocji” (7–18 lat)
Klasy 7–8 i szkoła ponadpodstawowa	emocje w sieci, stres, potrzeby w konflikcie	„Emocje w social mediach”, „Jak radzę sobie ze stresem i presją?”, „Potrzeby mojego wroga”	„Świat emocji nastolatków” (od 12 lat), scenariusze do Kart Potrzeb (12–18 lat)

Przedszkole i klasy 1–3

W „Lodołamaczach emocji” karty emocji leżą w kręgu. Dziecko wybiera jedną, nie pokazując jej innym, i przedstawia emocję mimiką, gestami i dźwiękami, a grupa zgaduje. Potem wszyscy rozmawiają o tym, co może tę emocję wywołać i jak sobie radzić, gdy się ją odczuwa. Pełny scenariusz z kartami do wydruku przeczytasz i pobierzesz na stronie Scenariusze zajęć TUS.

„Gra w mimikę” z tego samego zestawu służy ćwiczeniu wyrażania emocji mimiką i rozpoznawania ich u innych. Oba ćwiczenia pochodzą z zestawu „Emocjonalne zadania” (15 scenariuszy dla dzieci 4–9 lat).

Klasy 4–6

Planując cykl dla klas 4–6, możesz dobrać materiały z trzech tematów. W temacie „Rozwiązywanie konfliktów” są między innymi Karty Potrzeb, karty pracy „Dzisiaj potrzebuję…” (7–14 lat) i zeszyt ćwiczeń „Zrozumieć złość” (9–16 lat). W temacie „Komunikacja i współpraca” znajdziesz między innymi „Karty rozmowy o emocjach dla pedagogów i psychologów” (7–19 lat), a w temacie „Rozpoznawanie i wyrażanie emocji” dla 7–18 lat Karty emocji i karty pracy „Dzisiaj czuję…” (7–14 lat).

Karty Potrzeb możesz wykorzystać w pracy grupowej nad rozpoznawaniem potrzeb i mówieniem o nich w sytuacjach konfliktowych.

Klasy 7–8 i szkoła ponadpodstawowa

W zestawie „Świat emocji nastolatków” (6 scenariuszy, od 12 lat) ćwiczenie „Emocje w social mediach” pozwala młodzieży zastanowić się, jak scrollowanie, lajki i komentarze wpływają na emocje i jakie emocje kryją się za publikowanymi treściami. W ćwiczeniu „Jak radzę sobie ze stresem i presją?” uczniowie rozpoznają źródła stresu w domu, w szkole i w grupie rówieśniczej, a potem tworzą własne sposoby radzenia sobie z napięciem.

Scenariusze zajęć do Kart Potrzeb (15 scenariuszy, 12–18 lat) prowadzą od rozpoznawania emocji i potrzeb, przez empatię i rozumienie innych, do rozwiązywania konfliktów. Jednym z nich jest scenariusz „Potrzeby mojego wroga” o konfliktach w grupie.

TUS w szkole: przepisy, prowadzący i pierwsze kroki

TUS w pomocy psychologiczno-pedagogicznej

W przepisach o pomocy psychologiczno-pedagogicznej jedną z form pomocy są zajęcia rozwijające kompetencje emocjonalno-społeczne. Publiczne przedszkole, szkoła lub placówka objęta rozporządzeniem organizuje je dla uczniów, którzy mają trudności w funkcjonowaniu społecznym, w grupie do 10 osób (więcej tylko wtedy, gdy uzasadniają to potrzeby uczniów). Godzina takich zajęć trwa 45 minut. Zajęcia mogą trwać dłużej lub krócej, jeżeli uzasadniają to potrzeby ucznia i zostaje zachowany ustalony dla niego łączny tygodniowy czas tych zajęć. Przepisy wymagają aktywizujących metod pracy, ale nie wskazują konkretnej metody. Trening umiejętności społecznych to jedna z metod, którymi można prowadzić takie zajęcia.

Tej formy pomocy nie przewidziano dla szkół dla dorosłych ani dla branżowych szkół II stopnia i szkół policealnych kształcących w formie stacjonarnej lub zaocznej.

Kto może prowadzić TUS w szkole

W publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach zajęcia rozwijające kompetencje emocjonalno-społeczne prowadzą nauczyciele, wychowawcy grup wychowawczych i specjaliści, którzy mają kwalifikacje odpowiednie do rodzaju zajęć. Przepisy wymieniają wśród specjalistów między innymi psychologa, pedagoga, pedagoga specjalnego i terapeutę pedagogicznego. Pomoc organizuje dyrektor.

W klasyfikacji zawodów i specjalności nie ma odrębnej pozycji „trener TUS”. Rozporządzenia o pomocy psychologiczno-pedagogicznej i o kwalifikacjach nauczycieli nie określają osobnych kwalifikacji trenera TUS ani nie nadają szczególnego statusu certyfikatom z kursów TUS.

Jak zacząć: pięć kroków

1. Dobierz grupę. Podobny wiek i zbliżone potrzeby; w mniejszej grupie łatwiej o to, żeby każdy zdążył wejść w scenkę.
2. Ustal zasady z grupą. Krótki kontrakt spisany razem z dziećmi na pierwszym spotkaniu, do którego wracacie na początku kolejnych zajęć.
3. Wybierz umiejętności na semestr. Dobierz je do potrzeb grupy i zostaw czas na powtórki: jedna umiejętność może wymagać kilku spotkań.
4. Przygotuj scenariusze i materiały. Zacznij od darmowego scenariusza „Lodołamacze emocji”, a pomoce do kolejnych tematów wybierz na stronie Pomoce TUS.
5. Włącz rodziców i wychowawcę. Krótka informacja, nad czym grupa pracuje w tym tygodniu i jakie jest zadanie „na próbę”, daje dziecku okazję do ćwiczenia także poza zajęciami.

Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 1798), § 1, § 4, § 6, § 10, § 16 i § 17; rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli (Dz. U. z 2023 r. poz. 2102 ze zm.); rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 21 października 2025 r. w sprawie klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 1534). Stan prawny: 30 września 2026 r.

Dla rodziców: czy warto zapisać dziecko i o co zapytać

Propozycja zajęć TUS nie oznacza, że z dzieckiem „coś jest nie tak”. To także nie są zajęcia tylko dla dzieci z zaburzeniami. Na TUS można spokojnie przećwiczyć sytuacje trudne dla wielu dzieci: wejście do nowej grupy, spór z kolegą, odmowę, przegraną. Jedne dzieci trafiają tam, bo ktoś zauważył, że w grupie jest im trudno. Dla innych to okazja, żeby nabrać pewności w kontaktach z rówieśnikami, na przykład po zmianie szkoły.

Przed zapisem omów z prowadzącym dobór grupy, cele spotkań i sposób sprawdzania postępów. Zapytaj też, jakie okazje do ćwiczenia poza zajęciami przewiduje. Lista pytań, które możesz zadać:

1. Jakie ma przygotowanie i doświadczenie w pracy z dziećmi w tym wieku?
2. Ile dzieci jest w grupie?
3. Jak dobiera grupę: według wieku, potrzeb czy jednego i drugiego?
4. Ile spotkań obejmuje cykl i jak często się odbywają?
5. W jaki sposób dowiem się, nad czym dziecko pracuje i jak mu idzie?
6. Co dziecko dostaje do przećwiczenia w domu?
7. Czy prowadzący jest w kontakcie z wychowawcą lub szkołą?

Materiały do zajęć TUS

Karty i gry do pracy w grupie

Zestawy scenariuszy

Autorką wszystkich trzech zestawów scenariuszy jest Marta Bartosik-Piotrowska.

Przeczytaj też

• Scenariusze zajęć TUS: darmowy scenariusz PDF i zestawy dla przedszkola, szkoły i nastolatków
• Tematy zajęć TUS: lista tematów do dziennika z dobranymi materiałami
• Pomoce TUS: karty, gry i plansze do treningu umiejętności społecznych
• Materiały i pomoce TUS dla przedszkolaków
• Jak pomóc dziecku poradzić sobie z odrzuceniem w grupie?