TUS dla nastolatków: ćwiczenia, scenariusze zajęć i karty do pracy z młodzieżą 12–18 lat

Redakcja Emocjolandii · materiały: Marta Bartosik-Piotrowska, certyfikowana trenerka TUS · 13 października 2026

W ćwiczeniu „Termometr potrzeb” nastolatek wybiera z Kart Potrzeb pięć potrzeb, które są dla niego teraz najważniejsze, układa je według ważności i rozmawia o nich z prowadzącym. Przebieg tego ćwiczenia z naszych scenariuszy do Kart Potrzeb publikujemy niżej w opracowaniu redakcyjnym, z instrukcjami prowadzącego ze scenariusza.

W skrócie. Wiek: 12–18 lat · „Termometr potrzeb”: 25–35 minut według metryczki scenariusza, praca indywidualna z towarzyszeniem dorosłego · materiały: Karty Potrzeb (wybrane kategorie) i karty z pytaniami pomocniczymi · cel: nastolatek rozpoznaje i nazywa aktualne potrzeby oraz ustala ich ważność.

Co nastolatki ćwiczą na zajęciach TUS

Na zajęciach TUS grupa pracuje nad jedną konkretną umiejętnością naraz. W naszych scenariuszach dla młodzieży od 12 lat uczestnicy ćwiczą:

• nazywanie potrzeb zamiast oskarżania: nastolatek mówi „potrzeba szacunku” zamiast „on mnie nie szanuje” („Mapowanie konfliktu”),
• ustalanie, co jest teraz najważniejsze: nastolatek wybiera pięć potrzeb z kart i układa je od najważniejszej („Termometr potrzeb”),
• patrzenie na konflikt oczami drugiej strony: nastolatek próbuje odgadnąć, jakie potrzeby mogła mieć druga osoba, i szuka rozwiązania, które uwzględnia potrzeby obu stron („Mapowanie konfliktu”),
• reagowanie na hejt: uczniowie analizują przykłady hejterskich komentarzy z perspektywy ofiary, sprawcy i obserwatora („Hejt vs. wsparcie”),
• radzenie sobie ze stresem i presją: uczniowie rozpoznają źródła stresu i tworzą własne strategie radzenia sobie z napięciem („Jak radzę sobie ze stresem i presją?”),
• rozmowę o tym, co widzą w sieci: młodzież sprawdza, jak scrollowanie, lajki i komentarze wpływają na emocje („Emocje w social mediach”).

Siedem obszarów umiejętności TUS i przykładowy przebieg jednych zajęć opisujemy we wpisie Zajęcia TUS: jak wyglądają, dla kogo są i co się na nich ćwiczy.

Przebieg ćwiczenia „Termometr potrzeb” krok po kroku

To pierwsze z 15 ćwiczeń zestawu „Scenariusze zajęć do Kart Potrzeb”. Prowadzący poznaje dzięki niemu, co jest dla nastolatka ważne właśnie teraz, a nastolatek uczy się nazywać potrzeby i układać je według ważności. Pełna wersja ze wskazówkami, wariantami i kartami pytań pomocniczych ma w zestawie pięć stron.

Element	Opis
Czas trwania	25–35 minut (metryczka scenariusza)
Forma pracy	indywidualna, z towarzyszeniem dorosłego
Karty	dla początkujących 3–4 kategorie (około 30–40 kart): potrzeby emocjonalne, przynależności i miłości, rozwoju i samorealizacji, poczucia własnej wartości; dla zaawansowanych cała talia, gdy nastolatek zna już karty i czuje się pewnie w ich używaniu
Materiały	Karty Potrzeb, karty z pytaniami pomocniczymi, długopis, opcjonalnie notes; spokojne, bezpieczne miejsce z przestrzenią do rozłożenia kart
Źródło	„Scenariusze zajęć do Kart Potrzeb”, ćwiczenie 1

Cele dla uczestnika ze scenariusza: nastolatek rozwija samoświadomość co do aktualnych potrzeb, uczy się je rozpoznawać i nazywać, ustala, które są ważniejsze, i rozumie, że potrzeby zmieniają się w czasie.

1. Wprowadzenie (5 minut). Prowadzący wyjaśnia cel prostym językiem: „Dzisiaj sprawdzimy, jakie potrzeby są dla ciebie teraz najważniejsze. To jak termometr, który pokazuje temperaturę twoich potrzeb. Nie ma dobrych ani złych odpowiedzi, chodzi o to, żeby lepiej poznać siebie”. Potem przedstawia zasady: nie ma poprawnych odpowiedzi, można zmienić zdanie w trakcie, odpowiedzi są poufne, pytania można zadawać w każdej chwili.
2. Eksploracja kart (7–10 minut). Prowadzący rozkłada wybrane karty i daje czas na spokojne przejrzenie: „Zastanów się, które z tych potrzeb są dla Ciebie TERAZ, w tym momencie Twojego życia, szczególnie ważne”. Prowadzący obserwuje reakcje niewerbalne, bo nastolatek czasem zatrzymuje się dłużej przy pewnej karcie.
3. Pierwszy wybór (5–7 minut). Nastolatek wybiera pięć potrzeb, które są dla niego obecnie najważniejsze. Gdy ma trudność, prowadzący proponuje eliminację: najpierw zawęzić do dziesięciu, potem do pięciu. Gdy nastolatek wybiera za szybko, prowadzący pyta, czy chce jeszcze raz przejrzeć pozostałe karty.
4. Hierarchizacja (5–7 minut). Nastolatek układa pięć kart od najważniejszej do najmniej istotnej. To często najtrudniejszy moment, więc prowadzący daje czas i pozwala zmienić zdanie. Pytanie pomocnicze: „Co by się stało, gdyby ta potrzeba na dłużej została niezaspokojona?”.
5. Pogłębienie (8–12 minut). Dla najważniejszych potrzeb (co najmniej trzech) prowadzący zadaje pytania z kart pomocniczych: „Co sprawiłoby, że ta potrzeba byłaby lepiej zaspokojona?”, „Kiedy ostatnio czułeś/czułaś, że ta potrzeba została zaspokojona?”, „Na ile w skali od 1 do 10 ta potrzeba jest teraz zaspokojona?”. Prowadzący rozmawia zamiast przesłuchiwać i nie sugeruje „poprawnych” odpowiedzi.
6. Zamknięcie (3–5 minut). Prowadzący pyta: „Co było dla Ciebie najtrudniejsze w tym ćwiczeniu?”, „Która z tych potrzeb teraz najbardziej krzyczy o uwagę?” i przypomina, że potrzeby mogą się zmieniać i za tydzień lub miesiąc nastolatek może wybrać inne.

Gdy nastolatek mówi „nie wiem”, scenariusz traktuje to jako wartościową informację. Prowadzący pyta wtedy: „Co czujesz, gdy patrzysz na te karty?”, albo proponuje nastolatkowi, żeby zaczął od wybrania kart, które na pewno nie są teraz ważne. Gdy nastolatek się wzrusza, prowadzący daje przestrzeń na emocje i pyta, czy chce porozmawiać o tym, co się teraz dzieje.

Autorka wskazuje też sytuacje, w których prowadzący zatrzymuje się i pogłębia temat: nastolatek wybiera wyłącznie potrzeby związane z innymi (przynależność, uznanie), nastolatek ocenia zaspokojenie wszystkich wybranych potrzeb na 1–3 w skali od 1 do 10, konkretne karty wywołują u niego silne reakcje emocjonalne.

Jak włączyć ćwiczenie w zajęcia TUS

Autorka proponuje „Termometr potrzeb” na początku pracy z nowym podopiecznym, po trudnej sytuacji, regularnie co miesiąc (żeby obserwować zmiany w potrzebach), przed ważnymi decyzjami i wtedy, gdy nastolatek mówi „nie wiem, co ze mną”.

Kolejne umiejętności młodzież ćwiczy w czterech krokach: prowadzący pokazuje umiejętność w scence, uczestnicy odgrywają podobną sytuację w parach lub trójkach, grupa i prowadzący omawiają, co się udało, a na koniec każdy uczestnik ustala z prowadzącym, gdzie wypróbuje tę umiejętność przed kolejnymi zajęciami, i na następnych zajęciach opowiada, jak poszło. Udział w scence jest dobrowolny: uczestnik, który nie jest gotowy, może zostać obserwatorem z zadaniem (na przykład: „zwróć uwagę, jakimi słowami Ola zaczęła rozmowę”) albo zagrać scenkę w parze z prowadzącym.

21 scenariuszy zajęć TUS dla nastolatków w naszych zestawach

Zestaw „Świat emocji nastolatków” (6 scenariuszy zadań do pracy grupowej i 54 ilustracje emocji, od 12 lat):

• Emocje w social mediach: uczniowie sprawdzają, jak scrollowanie, lajki i komentarze wpływają na ich emocje, i rozpoznają manipulację w mediach społecznościowych.
• Jak radzę sobie ze stresem i presją?: uczniowie rozpoznają źródła stresu i tworzą własne strategie radzenia sobie z napięciem.
• Kreatywne selfie: uczniowie odtwarzają emocje z ilustracji na selfie i tworzą kolaż emocji grupy.
• Hejt vs. wsparcie: uczniowie analizują przykłady hejterskich komentarzy z perspektywy ofiary, sprawcy i obserwatora.
• Obraz ciała w Internecie: uczniowie patrzą krytycznie na filtry, retusze i porównania, które obniżają samoocenę.
• Tolerancja w praktyce: uczniowie analizują sytuacje nietolerancji i uczą się reagować na wykluczanie, hejt i stereotypy.

Zestaw „Scenariusze zajęć do Kart Potrzeb” (15 scenariuszy, 12–18 lat) autorka podzieliła na trzy poziomy:

• Podstawy (ćwiczenia 1–5): Termometr potrzeb, Mapowanie konfliktu, Koło wsparcia, Dziennik potrzeb, Potrzeby vs. strategie.
• Relacje (ćwiczenia 6–10): Galeria potrzeb, Detektyw potrzeb, Potrzeby mojej rodziny, Speed dating z potrzebami, Moja przyszłość przez pryzmat potrzeb.
• Praktyka (ćwiczenia 11–15): Potrzeby w różnych rolach, Bankier potrzeb, Potrzeby mojego idola, Potrzeby mojego wroga, Negocjacje potrzeb.

We wstępie zestawu autorka podpowiada, które ćwiczenie wybrać do sytuacji: nastolatek nie rozumie swoich emocji → ćwiczenie 1; niska samoocena, autocenzura → ćwiczenie 5; integracja grupy, poznawanie się → ćwiczenie 9; długotrwały konflikt z konkretną osobą → ćwiczenie 14; konflikt w klasie lub grupie → ćwiczenie 15. Przebieg ćwiczenia 2 opisujemy na stronie Rozwiązywanie konfliktów: ćwiczenia dla młodzieży.

Materiały do zajęć TUS z młodzieżą

Zobacz też

• Rozwiązywanie konfliktów: ćwiczenia dla młodzieży 12–18 lat: przebieg ćwiczenia „Mapowanie konfliktu”
• Empatia: ćwiczenia i zabawy dla dzieci 4–9 lat: przebieg zabawy „Koło emocji” dla młodszych grup
• Pomoce TUS: karty, gry i plansze do treningu umiejętności społecznych
• Scenariusze zajęć TUS: darmowy scenariusz „Lodołamacze emocji” i tabela tematów według wieku
• Tematy zajęć TUS: lista tematów do dziennika z dobranymi materiałami
• Zajęcia TUS: jak wyglądają, dla kogo są i co się na nich ćwiczy