Rozwiązywanie konfliktów: ćwiczenia dla młodzieży 12–18 lat na zajęcia TUS i godzinę wychowawczą

Redakcja Emocjolandii · materiały: Marta Bartosik-Piotrowska, certyfikowana trenerka TUS · 13 października 2026

W ćwiczeniu „Mapowanie konfliktu” nastolatek rozkłada na kartce konflikt, który sam wybrał: po jednej stronie układa karty z własnymi niezaspokojonymi potrzebami, po drugiej potrzeby, które mogła mieć druga osoba, i dopiero wtedy szuka rozwiązania. Przebieg ćwiczenia z naszych scenariuszy do Kart Potrzeb publikujemy niżej w opracowaniu redakcyjnym, z instrukcjami prowadzącego ze scenariusza i wariantem grupowym.

W skrócie. Wiek: 12–18 lat · czas według metryczki scenariusza: 30–45 minut (praca indywidualna) lub 45–60 minut (wersja grupowa) · materiały: Karty Potrzeb z 4–5 kategorii, karty z pytaniami pomocniczymi, kartka A3 lub flipchart, mazaki w dwóch kolorach · obszar TUS: rozwiązywanie konfliktów.

Co ćwiczą uczestnicy

Cele ćwiczenia dla uczestnika ze scenariusza:

• uczestnik rozpoznaje własne niezaspokojone potrzeby w sytuacji konfliktowej,
• uczestnik próbuje zrozumieć potrzeby drugiej strony i w ten sposób rozwija empatię,
• uczestnik uczy się patrzeć na konflikt przez pryzmat potrzeb, a nie oskarżeń,
• uczestnik odkrywa, że za omawianym konfliktem stoją niezaspokojone potrzeby obu stron.

Prowadzący poznaje przebieg konfliktu z perspektywy uczestnika, pomaga mu przejść od emocji do potrzeb i uczy go narzędzia, którym sam przeanalizuje kolejne konflikty. Autorka zaznacza, że ćwiczenie wymaga dojrzałości emocjonalnej: nie każdy nastolatek jest gotowy spojrzeć na perspektywę drugiej strony i czasem wystarczy, że najpierw zrozumie własne potrzeby.

Przebieg ćwiczenia „Mapowanie konfliktu” krok po kroku

Element	Opis
Czas trwania	30–45 minut (wersja indywidualna), 45–60 minut (wersja grupowa); metryczka scenariusza
Forma pracy	indywidualna lub grupowa
Karty	4–5 kategorii (około 40–50 kart): potrzeby emocjonalne, bezpieczeństwa, przynależności i miłości, uznania i szacunku, społeczne; przy konflikcie z rodzicami lub nauczycielami prowadzący może dodać kategorię rozwoju i autonomii
Materiały	Karty Potrzeb, karty z pytaniami pomocniczymi, duża kartka A3 lub flipchart, mazaki w dwóch kolorach (niebieski = moje potrzeby, czerwony = potrzeby drugiej osoby), opcjonalnie karteczki samoprzylepne
Źródło	„Scenariusze zajęć do Kart Potrzeb”, ćwiczenie 2

Autorka radzi przygotować dwa zestawy kart, jeden dla „mojej strony” i drugi dla „drugiej strony” konfliktu, albo oznaczać karty karteczkami samoprzylepnymi. Kategorie duchowe i estetyczne prowadzący pomija, bo są zbyt abstrakcyjne do analizy typowych konfliktów młodzieży. Autorka wyklucza stosowanie tego ćwiczenia w sytuacji przemocy lub nadużycia i wskazuje wtedy potrzebę pomocy specjalisty.

1. Wprowadzenie i wybór konfliktu (5–7 minut). Prowadzący wyjaśnia, że uczestnik przyjrzy się konfliktowi od strony potrzeb: „Każdy konflikt ma swoją mapę. Pod tym, co ludzie mówią i robią, kryją się niezaspokojone potrzeby. Dzisiaj stworzymy mapę Twojego konfliktu, żeby zobaczyć, co naprawdę dzieje się pod powierzchnią”. Nastolatek wybiera konflikt świeży na tyle, żeby pamiętać szczegóły, i bezpieczny na tyle, żeby móc o nim rozmawiać. Pytania pomocnicze: „Z kim ostatnio miałeś/miałaś konflikt lub nieporozumienie?”, „Pomyśl o ostatniej kłótni, z kim to było?”.
2. Eksploracja własnych potrzeb (10–12 minut). Prowadzący rozkłada karty: „Przejrzyj karty i wybierz wszystkie potrzeby, które w tej sytuacji były dla Ciebie niezaspokojone. Nie ograniczaj się, możesz wybrać nawet 10 kart, jeśli tyle potrzeb było naruszonych”. Prowadzący pomaga oddzielić emocje od potrzeb: „Czułeś/czułaś złość. Co było Ci potrzebne, czego nie dostałeś/dostałaś?”. Wybrane karty prowadzący układa po lewej stronie kartki albo oznacza je niebieskim kolorem.
3. Eksploracja potrzeb drugiej strony (10–15 minut). Najtrudniejsza część: nastolatek próbuje zrozumieć potrzeby drugiej osoby. Prowadzący mówi: „Teraz zrobimy coś trudnego, ale ważnego. Spróbuj odgadnąć, jakie potrzeby mogła mieć druga osoba w tym konflikcie. Co mogło być dla niej ważne? Nie chodzi o to, żeby ją usprawiedliwiać, tylko zrozumieć”. Gdy nastolatek protestuje, prowadzący mówi: „To nie znaczy, że ta osoba miała rację. Chodzi o to, żeby zobaczyć pełny obraz”. Te karty prowadzący układa po prawej stronie albo oznacza czerwonym kolorem.
4. Analiza mapy (5–8 minut). Prowadzący i nastolatek oglądają całą mapę: „Czy są jakieś potrzeby, które pojawiają się po obu stronach?”, „Które potrzeby ze sobą kolidują?”, „Które potrzeby drugiej osoby możesz zrozumieć?”. Autorka zwraca uwagę, że obie strony często mają podobne potrzeby, na przykład szacunku i bezpieczeństwa, a różnią się strategiami ich zaspokajania.
5. Poszukiwanie rozwiązań (8–10 minut). Prowadzący pyta: „Jak można zaspokoić Twoją potrzebę [X] i jednocześnie uszanować potrzebę [Y] drugiej osoby?”, „Co byś mógł/mogła powiedzieć tej osobie, używając języka potrzeb?”. Prowadzący może zaproponować nastolatkowi ułożenie zdania według wzoru: „Potrzebuję [nazwa potrzeby], ponieważ [uzasadnienie]. Czy możemy znaleźć sposób, żeby zaspokoić też Twoją potrzebę [potrzeba drugiej osoby]?”.
6. Zamknięcie i refleksja (5 minut). Prowadzący pyta: „Co było najtrudniejsze w tym ćwiczeniu?”, „Czy spojrzenie na konflikt przez pryzmat potrzeb coś zmieniło?”, „Jak możesz wykorzystać tę wiedzę następnym razem?”.

Wariant grupowy na zajęcia TUS i godzinę wychowawczą

1. Prowadzący przedstawia konflikt jako zderzenie potrzeb (10 minut).
2. Prowadzący dzieli grupę na pary lub trójki (5 minut).
3. Każda osoba wybiera swój konflikt i pracuje nad własną mapą (15 minut).
4. Osoby w parach lub trójkach pokazują sobie mapy i pomagają sobie nawzajem zobaczyć potrzeby drugiej strony (15 minut).
5. Kilka osób dzieli się odkryciami na forum grupy, jeśli chce (opcjonalnie, 10–15 minut).
6. Prowadzący podsumowuje i zbiera wnioski (5 minut).

Do pracy grupowej prowadzący przygotowuje karty dla każdego uczestnika lub wspólny zestaw. Zasady bezpieczeństwa w grupie ze scenariusza: każdy decyduje, czym chce się podzielić, grupa nie ocenia cudzych konfliktów, zachowuje poufność i mówi „ja”, nie „ty”.

Wskazówki i sygnały ostrzegawcze

Autorka podpowiada prowadzącemu, co robić: pomóc oddzielić potrzeby od strategii („chcę nowy telefon” to strategia, potrzebą może być przynależność do grupy), doceniać każdą próbę zrozumienia drugiej strony i podkreślać, że zrozumienie to nie to samo, co zgoda. Prowadzący nie zmusza nastolatka do wybaczenia ani do pogodzenia się, nie sugeruje mu, że jest winny konfliktu, nie rozwiązuje konfliktu za niego i nie przechodzi zbyt szybko do rozwiązań.

Gdy nastolatek utknął w złości, prowadzący mówi: „Widzę, że to wciąż bardzo boli. Ta złość mówi o ważnej potrzebie”, i skupia się najpierw na potrzebach nastolatka. Prowadzący może wrócić do ćwiczenia później, gdy emocje opadną; autorka zaznacza, że czasem wystarczy najpierw zrozumieć własne potrzeby. Gdy konflikt jest poważny, prowadzący nie wymaga od nastolatka empatii wobec osoby, która go skrzywdziła, skupia się tylko na jego potrzebach i rozważa, czy to właściwe narzędzie, czy potrzebna jest terapia.

Jak włączyć ćwiczenie w zajęcia TUS

Autorka wskazuje, kiedy użyć „Mapowania konfliktu”: po świeżym konflikcie, gdy nastolatek jest gotowy na refleksję, a nie w środku emocji; przy powtarzających się konfliktach, bo pomaga zobaczyć wzorce; na zajęciach o komunikacji jako wprowadzenie do porozumienia bez przemocy; przed trudną rozmową; w pracy z klasą po konflikcie grupowym, przy nauce mediacji rówieśniczej.

Na zajęciach TUS grupa pracuje nad jedną konkretną umiejętnością naraz, w czterech krokach: prowadzący pokazuje umiejętność w scence, uczestnicy odgrywają podobną sytuację w parach lub trójkach, grupa i prowadzący omawiają, co się udało, a na koniec każdy uczestnik ustala z prowadzącym, gdzie wypróbuje tę umiejętność przed kolejnymi zajęciami, i na następnych zajęciach opowiada, jak poszło. Udział w scence jest dobrowolny: uczestnik, który nie jest gotowy, może zostać obserwatorem z zadaniem (na przykład: „zwróć uwagę, jakimi słowami Ola zaczęła rozmowę”) albo zagrać scenkę w parze z prowadzącym.

Inne ćwiczenia o konfliktach w zestawie

• Negocjacje potrzeb (ćwiczenie 15, 50–70 minut, pary lub małe grupy): uczestnicy przechodzą od „pozycji” (czego chcę) do „interesów” (czego potrzebuję) i szukają rozwiązania, które zaspokaja potrzeby obu stron, na gotowych scenariuszach konfliktów, na przykład rodzeństwa o komputer.
• Potrzeby mojego wroga (ćwiczenie 14, 40–60 minut, indywidualnie z intensywnym towarzyszeniem dorosłego): nastolatek przechodzi od „on jest zły” do „on ma niezaspokojone potrzeby” i przygotowuje się do ewentualnej rozmowy.
• Potrzeby mojej rodziny (ćwiczenie 8): autorka poleca je przy konfliktach rodzinnych.

Materiały do ćwiczeń o rozwiązywaniu konfliktów

Zobacz też

• TUS dla nastolatków: co ćwiczy młodzież 12–18 lat i 21 scenariuszy zajęć
• Empatia: ćwiczenia i zabawy dla dzieci 4–9 lat: przebieg zabawy „Koło emocji” dla młodszych grup
• Pomoce TUS: karty, gry i plansze do treningu umiejętności społecznych
• Scenariusze zajęć TUS: darmowy scenariusz „Lodołamacze emocji” i tabela tematów według wieku
• Tematy zajęć TUS: lista tematów do dziennika z dobranymi materiałami
• Zajęcia TUS: jak wyglądają, dla kogo są i co się na nich ćwiczy